Jeszcze o nanotechnologii

Nanotechnologia ma do odegrania kluczową rolę w dziedzinie tanich narzędzi do diagnostyki, terapii i profilaktyki. W diagnostyce można wykorzystywać nanocząsteczki, ponieważ dzięki swoim mikroskopijnym rozmiarom oraz dużej reaktywności działają one jako miniaturowe laboratoria wykrywające parametry biologiczne organizmu bezpośrednio w ciele (są to tak zwane Labs-on-a-chip). Opracowywane będą również nanoleki, wykorzystywane albo jako nośniki właściwych lekarstw albo biologicznie aktywne środki lecznicze. Jednak zmiany własności chemicznych i strukturalnych nanomateriałów mogą mieć także skutki toksykologiczne i rakotwórcze, cząsteczki takie mogą się w komórkach ciała ulatniać, ulegać zapłonowi albo przez długi okres czasu utrzymywać i akumulować. W chwili obecnej znajdujemy się na bardzo wczesnym etapie toksykologicznej oceny nanomateriałów. Dysponujemy bardzo nielicznymi danymi na temat ich bezpieczeństwa oraz toksyczności, a te, które zostały już opublikowane, dają podstawy do wielu obaw. 

2. Wpływ na środowisko naturalne i energetykę 

Nanotechnologia oferuje nowe rozwiązania dzięki cząsteczkom i systemom filtrującym będącym w stanie wykrywać, wiązać, usuwać lub dezaktywować zanieczyszczenia znajdujące się w glebie, wodzie i powietrzu. W dziedzinie energetyki nanotechnologia pozwala nam „kopiować” procesy biologiczne (takie jak fotosynteza), dzięki czemu wzrasta efektywność wykorzystania energii słonecznej. Obiecujące są również perspektywy bardziej efektywnego wykorzystania zasobów naturalnych, energii ze źródeł odnawialnych, monitoringu środowiska naturalnego oraz wiele innych korzyści. Z drugiej strony, nanocząsteczki to wciąż stosunkowo nieznany obszar wiedzy. Dysponujemy nielicznymi informacjami na temat rozkładu środowiskowego oraz skutków wywoływanych przez nanomateriały: przez jaki okres czasu będą pozostawać w środowisku? Jak szybko i łatwo wiążą się z substancjami zanieczyszczającymi środowisko? Czy są one przenoszone w ramach łańcucha żywnościowego i jaki może być ich wpływ na człowieka? Należy również dokładnie zbadać, czy własności nanocząsteczek, pożądane z punktu widzenia degradacji zanieczyszczeń organicznych, oczyszczania wody i powietrza, nie okażą się groźne w przypadku uaktywnienia w niewłaściwym miejscu.

3. Bezpieczeństwo i prywatność (inteligentne otoczenie, RFID, ICT) 

Czujniki otoczenia mogą dostarczać przydatnych informacji, takich jak poziom zanieczyszczenia czy też warunki drogowe, i błyskawicznie przekazywać je na urządzenia przenośne, jednak mogą również przekazywać informacje o tym, co ktoś robi. W tym drugim przypadku istnieje ryzyko nadużyć, w związku z czym społeczeństwo powinno jasno zdefiniować ustawowe ograniczenia w zakresie rodzajów informacji, które można by było zbierać i segregować. Kwestie ochrony prywatności mogą się również pojawić w związku z postępem diagnostyki medycznej, dzięki której lekarze będą w stanie rutynowo badać pacjentów pod kątem występowania chorób o podłożu genetycznym. Czy tego rodzaju procedury powinny być obowiązkowe, aby umożliwiać podejmowanie odpowiednio wczesnej kuracji? Jeżeli tak, to co z prawem pacjenta do decydowania o sobie? Jeżeli nie, to czy towarzystwa ubezpieczeniowe nie będą żądać tego rodzaju badań jako obowiązkowych? Kto będzie mieć dostęp do tych wszystkich informacji i w jaki sposób będą one chronione? 

4. Podział socjoekonomiczny: rozkład wiedzy i dobrobytu

Podobnie jak w przypadku wcześniejszych technologii, na przykład informatyki, nanotechnologia może doprowadzić do zwiększenia podziału między bogatymi i biednymi lub, mówiąc dokładniej, między krajami rozwiniętymi i rozwijającymi się. Proces ten może dotknąć przede wszystkim takie dziedziny jak ochrona zdrowia, transport, energetyka itp., które charakteryzują się znacznie większą dostępnością w krajach zamożnych. Paradoksalnie jednak, może to być również skutkiem spadku zużycia zasobów naturalnych, ponieważ wiele cennych metali i minerałów, które mają zostać zastąpione przez nanomateriały, jest wydobywanych właśnie w krajach rozwijających się. Utrata dochodów z tego tytułu bez zastąpienia ich dochodami z innych źródeł będzie mieć negatywny wpływ na gospodarki i rozwój tych państw. Z drugiej strony niektórzy wyrażają pogląd, że wciąż nie wiemy i nie jesteśmy w stanie prawidłowo ocenić w jaki sposób nanotechnologia przyczyni się do poprawy życia 5 miliardów mieszkańców krajów rozwijających się.

5. Etyka, nowe możliwości: chimery, supermani i nadludzie

W dłuższej perspektywie czasowej nanotechnologia pozwoli nam manipulować strukturami molekularnymi i atomowymi, dzięki czemu będzie można modyfikować ludzkie tkanki i komórki na poziomie molekularnym. Otworzy to przed medycyną zupełnie nowe możliwości, uznawane dotąd za nieosiągalne, w tym możliwości w zakresie „ulepszania” ludzkiego organizmu i umiejętności. Najbardziej kontrowersyjne będą z pewnością „nienaturalne” udoskonalenia ludzkich zdolności: wybitna inteligencja, doskonała pamięć, podwyższony poziom świadomości, zadziwiające możliwości fizyczne i siła, a także rozwiązania poprawiające wygląd – to zaledwie kilka przykładów stawiających przed nami ważne pytania natury moralnej, etycznej i prawnej, na które społeczeństwo jeszcze nie znalazło odpowiedzi.